نحوه تنظيم و استفاده صحيح از سمپاشها

تهيه و تنظيم : علي حيدري

كارشناس حفظ نباتات

پاييز 1385

با توجه به تنوع ارقام مورد كشت محصولات مختلف زراعي و باغي در دنيا، تنوع اقليم، تنوع آفات و بيماريها و حتي مراحل مختلف زندگي و نوع سموم قابل استفاده و ... سمپاشهاي زيادي در سطح جهان طراحي و ساخته شده كه هر كدام كاربرد خاص خود را دارد. و پرداختن به همه آنها در اين مجال نمي گنجد. بهمين جهت سعي گرديده به سمپاشيهايي كه درمنطقه ساوجبلاغ و مناطق همجوار داراي كاربرد عمومي است. پرداخته شود.

الف) سمپاشهايي كه در امر مبارزه با آفات بيماريها و علفهاي هرز در سطح منطقه مورد استفاده قرار مي گيرند.

1-    سمپاش پشت تراكتوري بوم دار

الف ) سوار ( كه ممكن است داراي لانس نيز باشند)

ب ) كششي ( عمدتاً داراي لانس براي سمپاشي مزارع صيفي و باغ هستند)

2- سمپاش توبولاينر

الف ) كششي ( 2000 ليتري)

ب ) سوار ( 800 و 700 ليتري)

3- سمپاش توربيني ( عمدتاً در باغات ميوه براي سمپاشي بين درختان ميوه كاربرد دارند)

4- سمپاش پشتي موتوري

الف) براي محلولپاشي

ب ) براي گردپاشي ( سابقاً در باغات انگور براي پاشيدن گوگرد ميكرونيزه استفاده مي شد).

5- سمپاش پشتي تلمبه اي ساده ( فشار سمپاش با تلمبه زدن تأمين مي شود).

6- سمپاش پشتي تلمبه اي كتابي( فشار سمپاش با تلمبه زدن تأمين مي شود و فشار آن يكنواخت تر است)

7- سمپاش مه پاش ( فوگر)

8- سمپاش فرقوني يا زنبه اي يكصد ليتري

 

ب ) نحوة كاليبره نمودن سمپاش ها

كاليبره نمودن يا در واقع تعيين مقدار محلول سمي كه توسط سمپاش در يك واحد سطح مشخص ( مثلاً هكتار) بخش مي شود را كاليبره نمودن مي گويند. با توجه به تنوع كاركرد سمپاشها مسلماً كاليبره نمودن سمپاشها با هم متفاوت مي باشد و گاهاً اهداف كاليبره نمودن نيز متغير است برخي از شركتهاي سازنده با طراحي جداولي كه همراه سمپاش ارائه مي شود نحوة كاليبره نمودن را توضيح مي دهند. ولي بطور كلي كاليبره نمودن سمپاشها از يك اصل كلي تبعيت مي نمايد.

براي كاليبره نمودن سمپاشها نسبت به نوع سمپاش مقداري آب  ( براي مايع پاشها) در مخزن سمپاش ريخته و مسافتي كه طول آن مشخص باشد سمپاشي مي شود. مسافت طي شده در عرض كار سمپاش ضرب شده و سطح سمپاشي به دست مي آيد. و با استفاده ازتناسب ساده مقدار مصرف محلول سمي در هكتار بدست مي آيد.

مثال : اگر با يك سمپاش 400 ليتري پشت تراكتوري كه عرض كار آن 6 متر است طول 100 متر طي شود و مقدار مصرف محلول سمي 23 ليتر باشد مقدار محلول سمي مورد نياز براي يك هكتار ازروش زير محاسبه مي شود.

كل مساحت سمپاشي شده در مترمربع  600= 100×6

                                                      ليتر 383= X

بايستي نازلها و سرعت حركت در زمان كاليبره نمودن و در زمان سمپاشي عمومي پس از آن يكسان باشد در خصوص سمپاشهاي لانس دار نيز مي توان با اندازه گيري مساحتي از باغ يا زراعت كه با 100ليتر با 50 ليتر محلول سمي قابل سمپاشي باشد مقدار پاشش محلول سمي در هكتار را محاسبه نمود. در سمپاشهاي پشت تراكتوري بوم دار توجه به نوع نازل كه دبي و زاويه آن را مشخص ميكند براي تنظيم ارتفاع بوم سمپاش از گياه هدف ضروري است.

·    در خصوص سمپاشهاي توبولاينر نيز روش كار تقريباً به همين منوال بوده ولي لازم است در صورت وجود باد در جهت پاشش محلول سمي عرض كار 35 متر و در هواي تقريباً آرام عرض كار بمنظور پوشش كامل 25 متر محاسبه شود.

·    براي كاليبره نمودن سمپاشهاي پشتي تلمبه اي بهتر است كل مخزن با آب  پر شده و با زدن تلمبه و بالا بردن فشار سمپاش به حد مطلوب اقدام به سمپاشي نمود كه البته در بين كار و تا تخليه كامل سمپاش شايد نياز به چند مرتبه تلمبه زني براي ايجاد فشار مطلوب در مخزن باشد. مساحتي كه با يك مخزن سمپاشي مي گردد از طريق متراژ بدست آورده و آنگاه نسبت به يك هكتار محاسبه مي شود.

 

سمپاش يكصد ليتري و زنبه اي

اين سمپاشها بطور معمول داراي يك مخزن يكصد ليتري بوده كه با استفاده از موتور بنزيني و يا الكترو پمپ عمل ايجاد فشار در محلول سمي ( در مسير انتقال سم از مخزن به نازل و در محل پمپ) صورت مي گيرد.

·    براي كاليبره نمودن اين سمپاشها نيز همانند ساير سمپاشها ، در سرعت حركت مناسب كارگر مساحت سمپاشي شده با حجم معيني از محلول سمي اندازه گيري و نسبت به واحد سطح محاسبه مي كنند.

محلول سمي در سمپاشها به دو صورت مورد استفاده قرار مي گيرد:

1-    محلول سمي تحت فشار

الف) تحت فشار در مخزن همانند پشتي تلمبه اي

ب ) تحت فشار در مسير مخزن از پمپ تالانس همانند 100 ليتري

2- محلول سمي بدون فشار

الف ) سمپاش ميكروتري و سمپاش پشت موتوري

· در سمپاشهاي پشتي موتوري نيز بايستي با پر نمودن مخزن سمپاش به اندازه مشخص و با تنظيم اهرم خروجي محلول سمي اقدام به سمپاشي يكنواخت و با سرعت حركت مناسب كرد و در انتها نسبت به متراژ قسمت سمپاشي شده و تعميم آن به يك هكتار اقدام نمود.

· كم و زياد نمودن گاز تغييري در مقدار محلول خروجي ندارد و فقط در زمينه ريز نمودن قطرات محلول سم و كم و زياد نمودن سطح گسترش محلول سمي مؤثر است كه لازم است اهرم گاز را نيز در نقطه اي علامت گذاري نموده تا در سمپاشيهاي بعدي نيز روي همان ميزان تنظيم گردد

 

سمپاشهاي ميكرونري ( ديسك چرخان):

در سمپاشهاي ميكرونري چه سه ميكرونره و چه چهار ميكرونره ميزان خروج محلول سمي و دور ميكرونرها تقريباً در همه مواقع يكسان بوده و تغييري  ندارد. بهمين جهت نكته اساسي در كاليبره نمودن اين سمپاشها حركت رو به جلو كارگر سمپاش مي باشد كه هر چه سرعت بيشتر باشد حجم محلول سمي در هكتار و زمان سمپاشي در هكتار كمتر خواهد بود. افزايش سرعت به حد غير متعارف ضمن جلوگيري از پوشش يكنواخت محلول سمي باعث عدم ريزش تعداد مناسب قطرات سمي در واحد سطح شده و در امر تأثير سم اخلال ايجاد مي كند.

نكته اي كه همواره در زمينه استفاده از سمپاشهاي ميكرونري بايد مدنظر داشت عدم كاربرد اين سمپاش درمواقع وزش باد و بالا بودن دما بويژه در اواسط روز مي باشد.

بهر جهت با اندازه گيري مقدار مشخصي از محلول سمي كه در مساحت معيني از مزرعه استفاده شده مي توان مقدار محلول مورد نياز براي يك هكتار را محاسبه نمود. البته مقدار محلول سمي مصرف شده در واحد سطح در اين سمپاشها با عنايت به تعبيه نازلهاي مختلف براي آفات ، بيماريها يا علفهاي هرز متغير بوده كه براي هر نازل نياز به كاليبره نمودن سمپاش وجود دارد.

 

سمپاشهاي فوگر:

از ســـمپاشهاي مه پاش قبلاً عمدتاً در انبارهاي غله براي ضدعفوني محصولات انبار شده استفاده مي گرديد ولي به تازگي بنا به راحتي كار ، حجم كار محلول سمي مصرفي در واحد سطح، نفوذ ذرات محلول سم به سطح زيرين شاخ و برگ گياهان و همچنين توان پوشش يكنواخت و كامل سم در سطح قسمتهاي كشت شده در گلخانه ها مورد استفاده قرار مي گيرند. مقدار محلول سمي با توجه به نازلهاي مورد استفاده در فوگر در واحد ساعت تعريف مي شود و هر چه اندازه نازلها بالاتر رود مقدار حجم مصرفي درواحد زمان ( ساعت) بيشتر مي شود حجم محلول سمي مورد نياز براي هر 1000 متر مربع حدود 5/2 تا 4 ليتر مي باشد.

 

براساس تجارب موجود

الف) بهترين سمپاش كه بيشترين كارايي درمبارزه با علفهاي هرز را دارد سمپاش پشت تراكتوري بوم دار مي باشد. محدوديت اين سمپاشها اولاً تردد مكرر سمپاش در واحد سطح براي پوشش كامل آن بوده و ثانياً با ارتفاع گرفتن بوته ها  امكان تردد سمپاشها در مزرعه تقليل مي بايد.

ب ) بهترين سمپاش براي مبارزه با آفات بويژه سن غلات با توجه به امكان تردد كمتر در مزرعه و لطمه كمتر به محصول و سرعت كار سمپاش توربولاينر مي باشد.

ج ) سمپاشهاي ميكرونر نيز در شرايطي چون عدم وزش باد استفاده در مواقع خنك روز در كنترل آفت سن كارآيي خوبي دارد

لیست ومقدار مصرف سموم قارچکش

لیست ومقدار مصرف سموم قارچکش

مقدار مصرف سموم زیر کلی می باشد بنابراین دوز مصرفی صحیح را با توجه به برچسب و نظر کارشناس استفاده نمایید

نام عمومی قارچ کش	نام تجاری قارچ کش	فرمولاسیون	مقدار مصرف	موارد توصیه
ادیفنفوس	هینوزان	EC 50%	1لیتر	بلاست برنج
اکسی کلرورمس	کوپراویت	WP 35%	5-2درهزار                 1-2 Kg درهکتار	ü            آتشک سیب و گلابی ü            لب شتری هلو ü            بلایت گردو ü            بیماری دارخور ü            غربالی هسته دارها ü            شانکر باکتریایی هسته دارها ü            لکه آجری بادام ü            آنتراکنوز گردو ü            سفیدک دروغی سیب زمینی و گوجه فرنگی ü            سفیدک پودری گوجه فرنگی ü            ناتراسیا مرکبات(سرخشکیدگی) ü            گموز پسته ü            پوسیدگی گل آذین خرما ü            سفیدک داخلی جالیز وسبزی
ایپرودیون+کاربندازیم	رورال- تی اس	WP 52.5%	یک در هزار 1 کیلو گرم در هکتار دو در هزار	ü            لکه قهوه ای نواری جــــــو ü            شیت بلایت ü            زردی نخود
ایمازالیل	فونگافلور	LS 5%	یک در هزار	لکه قهوه ای نواری جــــــــــو
بنومیل	بنلیت	WP 50%	نیم تا یک در هزار           1 Kg 1-1.5 Kg	ü            لکه قهوه ای برنج ü            پوسیدگی ژیبرلای طوقه برنج ü            لکه سیاه سیب ü            سفیدک پودری سیب و هلو ü            شانکر سیتوسپورایی ü            پوسیدگی آرمیلاریایی ریشه ü            پوسیدگی سفید ریشه ü            زردی نخود ü            خشکیدگی سرشاخه توت ü            سفیدک سطحی چغندر قند ü            لکه برگی سکوسپورایی چغندر
بیترتانول	بایکور	WP 25%	.75 در هزار	لکه سیاه سیب
پروپیکنازول	تیلت	EC 25%	0.5 – 1 لیتر در هکتار	ü            سیاهک هندی ü            زنگهای غلات ü            فوزاریم ریشه و خوشه غلات ü            سپتوریوز گندم ü            شیت بلایت برنج ü            سیاهک آشکار نیشکر
پنکونازول	توپاز	EW 20%	0.125 درهزار	سفیدک حقیقی مــــــو
تبوکونازول	فولیکور	EW 25%	یک لیتر در هکتار	سیاهک هندی و زنگهای غلات
تبوکونازول	راکسیل	DS 2%	یک و نیم در هزار	سیاهک آشکار گندم و جـــــــو
تبوکونازول	راکسیل	FS 6%	نیم در هزار	سیاهک پنهان گنــــــــدم
تریادیمنول	بایتان	DS 7.5%	دو در هزار	سیاهک پنهان و آشکار گندم
تری تیکونازول	رئال	FS 20%	0.2 درهزار	سیاهک پنهان گنــدم
تری دیمورف	کالکسین	EC 75%	0.75 لیتر	سفیدک حقیقی چغندر قند
تری سیکلازول	بیم	WP 75%	نیم کیلوگرم	بلاست برنــــج
تیابندازول	تکتو	WP 60%	2 در هزار	ü            مرگ گیاهچه سیب زمینی ü            سیاهک پاکوتاه گندم ü            مرگ گیاهچه حبوبات ü            برق زدگی نخود
تیابندازول+فلوتریافول	وینسیت پی	DS 5%	2 در هزار	سیاهک پنهان و آشکار گندم
تیوفانات متیل	توپسین ام	WP 70%	نیم در هزار	ü            شانکر سیتوسپورایی ü            پوسیدگی آرمیلاریایی ریشه ü            پوسیدگی سفید ریشه
تیوفانات متیل تیرام	همای کت	WP 80%	3 در هزار	پوسیدگی طوقه و ریشه برنج (ژیبرلا)
دودین	ملپرکس	WP 65%	1در هزار	لکه سیاه سیــب
دیفنوکونازول	دیویدند	DS 3%	1-2 در هزار	ü            سیاهک پنهان گندم ü            سیاهک پاکوتاه گندم
دیفنوکونازول	دیویدند	FS 3%	1 در هزار	سیاهک پنهان گندم
دینوکاپ	کاراتانLC	EC 35%	یک در هزار	ü            سفیدک حقیقی هلو ü            سفیدک حقیقی سیب ü            سفیدک سطحی رز
دینوکاپ	کاراتانFN-57	Wp18.25%	یک الی دو در هزار	ü            سفیدک حقیقی سیب ü            سفیدک حقیقی هلو ü            سفیدک حقیقی مـــو ü            سفیدک حقیقی جالیز ü            سفیدک سطحی یونجه ü            سفیدک پــــودری توتون ü            سفیدک پودری انبـــه ü            سفیدک سطحی چغندر ü            کنه حنایـی گوجه فرنگی
دینیکونازول	سومی ایت	WP 2%	دو در هزار	سیاهک پنهان و آشکار گندم
دینیکونازول	سومی ایت	FS 2%	یک در هزار	سیاهک پنهان گندم
زینب	دیتانZ-78	WP 80%	2 – 3 در هزار	ü            آنتراکنوز گردو ü            لکه شکلاتی باقلا ü            سفیدک داخلی مــو ü            سفیدک دروغی چغندر ü            سفیدک دروغی توتون ü            کنه نقره ای مرکبات
سایپروکونازول	آلتو	SL 10%	0.5 – 1 لیتر در هکتار	ü            سیاهک هندی ü            زنگهای غلات ü            سپتوریوز گندم ü            سرکوسپورای برگ چغندر
سایپروکونازول+کاربندازیم	آلتوکمبی	SC 46%	0.6 لیتر	ü            پوسیدگی فوزاریمی ریشه گندم ü            فوزاریم خوشه گندم
سولفور	گل گوگرد	پودر میکرونیزه	60 – 90 Kg	ü            سفیدک پودری مــــو ü            انواع کنه های تارتن
سولفور	الوزان- کوزان	Wp 80-90%	1.5 -3در هزار	ü            سفیدک حقیقی مـــــو ü            سفیدک حقیقی سیب ü            سفیدک پودری  جـــالیز ü            سفیدک سطحی یونجه ü            سفیدک سطحی رز ü            کنه اریوفید پستـــه ü            کنه های تارتن سبزی و جالیز
سولفور	الوزان- کوزان	DF 80%	3 در هزار	سفیدک حقیقی مـــــــو
سولفات مس+آب آهک	ترکیب بردو	---------	با نظر کارشناس 0.5 _10 درصد	ü            آتشک درختان میوه دانه دار ü            فتیله نارنجی درختان میوه ü            پیچیدگی برگ هلو ü            بیماری غربالی هسته دارها ü            شانکر باکتریایی هسته دارها ü            شانکر باکتریایی مرکبات ü            لکه آجری بادام ü            پوسیدگی فیتوفتورایی درختان ü            آنتراکنوز گردو ü            گوموز مرکبات ü            انگومک پسته
فلوتریافول	ایمپکت	SC 12.5%	یک لیتر در هکتار	سیاهک هندی و زنگهای غلات
فلودیوکسونیل	سلست	FS 2.5%	دو در هزار	پوسیدگی طوقه و ریشه برنج (ژیبرلا)
کاپتان	اورتوساید- کاپتان	WP 50%	3 در هزار	ü            لکه سیاه سیب ü            لب شتری هلو ü            غربالی درختان میوه ü            مومیایی درختان میوه ü            بوته میری نخود ü            لکه قهوه ای باقلا ü            لکه برگی آلترناریایی پسته ü            سفیدک داخلی چغندر قند
کاربندازیم	باویستین- دروزال	Wp 50-60%	دو در هزار	ü            لکه برگی سرکوسپورائی چغندر قند ü            سیاهک آشکار جــو و گندم
کاربوکسین	ویتاواکس	Wp 75%	2 - 2.5 در هزار	ü      سیاهک آشکار جــو و گندم ü      مرگ گیاهچه حبوبات ü      مرگ گیاهچه و بذر پنبه
کاربوکسین تیرام	ویتاواکس- تیرام	WP 75%	1-3 در هزار	ü      پوسیدگی طوقه و ریشه برنج ü      مرگ گیاهچه چغندر قنـــــــد ü      سیاهک دروغـــــــــی برنج ü      بیماریهای بذر و گیاهچه پنبه ü      انواع سیاهکهای ذرت ü      لکه قهـــــــوه ای برگ ذرت ü      سیاهک پنهان و آشکار گندم ü      سیاهک آشکار و پنهان جــو ü      لکه قهوه ای نواری جــــــــو ü      پوسیدگی فوزاریمی ریشه گندم ü      لکه قهــــــــوه ای برنج
کاربوکسین تیرام	ویتاواکسFF	FL 40 %	2.5 در هزار	ü            سیاهک پنهان و آشکار گندم ü            سیاهک آشکار جــــــــــو
کلروتالونیل	داکونیل	WP 75%	1.5 Kg  در هکتار	آلترناریای گوجه فرنگی
مانب	دیتان M-22	WP 80%	1- 3 در هزار	ü            سفیدک دروغی مـــــــــو ü            لکه شکلاتی باقلا ü            سفیدک سبزی و جالیز ü            لکه قهوه ای برگ یونجه ü            سفیدک داخلی چغندر قند ü            سفیدک دروغی توتون
مانکوزب	دیتان M-45	WP 80%	معمولاً محلول  1 -2 در هزار	ü            آلترناریای گوجه و سیب زمینی ü            سفیدک دروغی سیب زمینی و گوجه فرنگی ü            سفیدک داخلی یونجه ü            سیاهک سخت جــــو ü            مومیای میوه ü            لکه آجری بادام ü            برق زدگی نخود ü            سفیدک داخلی و بوته میری جالیز ü            کنـــه زنگ مـــرکــبـات
متالاکسیل	ریدومیل	G 5 %	20 -25 Kg	ü                    سفیدک داخلی سبزی و جالیز ü            بوته میری سبزی و جالیز
نوآریمول	تریمیدال	EC 9 %	ü        0.75 در هزار ü        0.2 در هزار	ü                    سفیدک حقیقی سیب ü                    سفیدک پودری مـــــو
هگزاکونازول	انویل	SC 5 %	0.25 در هزار	سفیدک حقیقی مــــو
تذکر: قابل توجه استفاده کنندگان از این صفحه می باشد برای استفاده صحیح از سموم قارچ کش فوق می توان به برچسب سموم برای دریافت سایر اطلاعات مراجعه شود.                                                                               «از دشمنان طبیعی حمایت کنیم.»

---

 

علائم کمبود عناصر غذایی در درختان میوه

علائم کمبود عناصر غذایی در درختان میوه

مقدمه:
تمامی موجودات زنده این کره خاکی از جمله گیاهان برای رشد و نمو و ادامه حیات خود، نیاز به مواد غذایی دارند، البته مقدار آن عناصر برای انواع مختلف گیاهان متفاوت است. در بیشتر خاکها مقدار نسبی این عناصر، برابر نیازهای طبیعی گیاه نیست و از آن گذشته زمین نمیتواند این گونه مواد را به اندازه کافی تولید کند و آن مقداری هم که در خاک وجود دارد، به مرور زمان به وسیله گیاه جذب میشود، پس برای بدست آوردن محصول کافی، لازم است همه ساله مواد مورد نیاز را بسته به نوع گیاه به خاک اضافه نمود.
هر چند که عناصر معدنی مقدار کمی از وزن یک گیاه را تشکیل می دهد ولی هر کدام از این عناصر وظایفی را در انجام فعالیتهای حیاتی گیاه و تعادل بین رشد رویشی و زایشی بر عهده دارند و عدم وجود و یا وجود بیش از حد این عناصر در خاک، اختلالاتی را در گیاه بوجود می آورد که روی رشد و نمو گیاه و در نهایت روی کمّیت و کیفیت محصول تأثیر خواهد گذاشت.

عناصر غذایی مورد نیاز گیاه:
بطور کلی تعداد عناصر مورد نیاز گیاه که درمحلول خاک موجود میباشند، شامل 13 عنصر است که بر اساس میزان مصرف گیاه به دو دسته زیر تقسیم می شوند:
Macroelements) -1 ):عناصر پر مصرف و یا بزرگ عناصر عناصری از قبیل: نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم وگوگرد که بیشتر مورد نیازگیاه می باشند را عناصر پرمصرف می گویند.
Microelements) -2 ):عناصر کم مصرف و یا ریز عناصر عناصری چون آهن، منگنز، روی، مس، بُر، مولیبدن و کلر که به مقدار بسیار کم موردنیاز گیاه می باشند را عناصر کم مصرف یا ریزمغذی می گویند.
البته سه عنصرکربن، اکسیژن و هیدروژن هم از عناصر مورد نیاز گیاهند ولی چون این عناصر به فراوانی در هوا و آب یافت می شوند، به عنوان عناصر غذایی خاک محسوب نمی شوند.

علائم ظاهری کمبود عناصر غذایی در درختان میوه:
کمبودهای شدید عناصر غذایی در گیاه به صورت علائمی مختلف قابل مشاهده است که میتوان به مواردی چون تغییر رنگ، سوختگی، توقف رشد جوانه های انتهایی، تغییر شکل میوه ها، تفاوت در عملکرد، زودرسی، دیررسی، کوچک شدن میوه ها، نارسایی در رشد، کاهش گسترش ریشه و کاهش خاصیت انبارداری میو ه ها اشاره نمود.
لازم به ذکر است که نشانه های کمبود، گاهی مشابه هم بوده و همچنین عوامل دیگری چون تغییرات دما، استفاده از سموم، حشرات، باد و دیگر عوامل طبیعی نشانه هایی را از خود به جای می گذارند که مشابه علائم کمبود است. به همین دلیل، تشخیص و معالجه کمبود عناصر غذایی از روی علائم ظاهری باید با احتیاط و به وسیله کارشناسان با تجربه انجام گیرد.

معمولاً کمبود عناصر غذایی در گیاهان ناشی از موارد زیر است:
1)کمبود واقعی: کمبود عناصر غذایی در خاک و یا وجود ترکیب شیمیایی غیر قابل جذب آن برای گیاه.
2)کمبود دروغین: کمبود عناصر غذایی به علت ایجاد شرایط خاص در محیط کشت.

در این حالت ریشه ها قادر به جذب عناصر موجود در خاک نمی باشند مانند موارد زیر:
الف) سرد بودن خاک: در این حالت پتاسیم موجود در خاک جذب ریشه نمیشود.
ب)غرقابی بودن خاک: آهن، مس و کلسیم در خاک غرقابی جذب نمیشوند. به عنوان مثال آبیاری پی در پی در خاک، شرایط احیاء و اکسیداسیون در خاک را فعال نموده و عناصری مثل آهن و منگنز به خاطر اکسیده شدن غیر قابل جذب میگردند.
ج) اسیدیته ( pH) نامناسب: در خاکهای خیلی اسیدی، منگنز و روی و در خاکهای قلیایی آهن، منیزیم و بُر جذب نمیشود.
د) اثر متقابل و منفی عناصر نسبت به یکدیگر: در این حالت حضور یک عنصر باعث عدم جذب عنصر دیگر می شود. مثلاً حضور پتاسیم بیش از حد باعث کمبود منیزیم می شود و یا حضور بیش از حد ازت باعث رشد سبزینه ای گیاه شده و تعادل مصرف برخی عناصر مورد نیاز در گیاه را به هم میزند.

از دیگر دلایل ظهور کمبود عناصر در گیاه، می توان به موارد زیر اشاره نمود:
شستشوی خاک بویژه در خاکهای سبک که باعث کمبود عناصر محلول در خاک مثل ازت و منیزیم میشود. در شرایط اسیدی خاک، این حلالیت برای آهن و کلسیم بروز کرده و شسته میشوند و در شرایط قلیایی شستشوی پتاسیم اتفاق می افتد.
با فشرده شدن خاک و عدم تبادلات گازی در خاک، گاز دی اکسید کربن محبوس شده و با کربناتهای خاک تشکیل بی کربنات داده و رسوب کلسیم میدهد و شرایط قلیایی ایجاد شده در خاک، منجر به کمبود برخی عناصر میشود.
مصرف کود حیوانی نپوسیده در ابتدا باعث میشود تا ازت موجود در خاک صرف پوسیدن کود شده و در نتیجه گیاه با کمبود ازت مواجه شود و از طرفی با مصرف کود حیوانی، میزان بعضی از عناصر، در خاک چندین برابر افزایش یافته و منجر به کمبود جذب دیگر عناصر موجود در خاک میشود. استفاده از کودهای شیمیایی پر مصرف و عدم کاربرد کودهای شیمیایی کم مصرف، منجر به کمبود آنها در خاک شده که لزوم یک مدیریت صحیح در مصرف کودهای پر مصرف و کم مصرف در خاک ضروری به نظر میرسد.
در زمان خشکی و تبخیر بیش از حد ازسطح خاک، برخی نمکهای محلول مثل کلرور پتاسیم و سدیم و کمی هم کلسیم و منیزیم و یا ترکیبات نیترات به سطح خاک آمده و در نتیجه جذب این عناصر برای ریشه امکان پذیر نمیباشد.

چند روش برای تعیین کمبود عناصر:
برای تعیین کمبود عناصر غذایی در گیاهان روشهایی وجود دارد که در اینجا به صورت اختصار به معرفی آنها می پردازیم:
۱)آنالیز و تجزیه خاک: این آزمایش در آزمایشگاه های تجزیه آب و خاک بوسیله کارشناسان مجرب صورت میگیرد. بدین صورت که از خاک مزرعه یا باغ نمونه گیری شده و با مراجعه به آزمایشگاه، اسیدیته، شوری و املاح محلول در خاک، میزان عناصر موجود درخاک تعیین میشود.
۲) آنالیز و تجزیه بافتهای گیاهی (برگ و دمبرگ): این آزمایش وقتی گیاه در حال رشد است انجام میشود. که این آزمایش برای تأیید اختلالات ظاهری مورد استفاده قرار میگیرد. با تجزیه برگ، میزان عناصر موجود درآن اندازه گیری میشود و با میزان طبیعی (مستلزم وجود آزمایشگاه های استاندارد) که بایستی در برگ وجود داشته باشد مقایسه میشود.
3) تشخیص ظاهری از روی علائم: گیاهان با ایجاد علائم خاصی بر روی اندا مهای خود به خصوص بر گها به کمبود عناصر مختلف عکس العمل نشان میدهند. این علائم میتواند به عنوان محکی برای تشخیص استفاده شوند اما نمیتواند معیار دقیقی برای تشخیص کمبود عناصر باشد، به عبارتی دیگر بعضی از عناصر کم مصرف علائمی شبیه به یکدیگر دارند و در مواردی نیز کمبود یک عنصر به صورت پنهان میباشد و هیچگونه علائم ظاهری بوجود نمیآورد ولی بر روی عملکرد نهایی گیاه تأثیر میگذارد. با توجه به اینکه برگها کارخانه تولید مواد غذایی برای میو هها هستند که اگر سالم نباشند عملکرد و کیفیت میوه نیز کاهش مییابد، لذا با بروز اولین علائم باید جهت رفع خسارت به درمان پرداخت .

رابطه علائم کمبود عناصر غذایی با تحرک آنها در گیاه:
محل ظهور علائم کمبود عناصر غذایی در گیاهان، به وسعت و میزان انتقال عناصر غذایی از برگهای پیر به قسمتهای جوان گیاه بستگی دارد که میتوان عناصر را بر اساس جابه جایی در گیاه به دو دسته تقسیم نمود:
1)عناصر متحرک (پویا یا موبایل):
علائم کمبود این عناصر، ابتدا در برگهای پیر (برگهای پایینی) اتفاق میافتد زیرا این عناصر میتوانند از برگهای پیر پایینی به سوی برگهای جوان بالایی حرکت کنند، که این عناصر عبارتند از: ازت(N) و منیزیم(Mg) پتاسیم( K )فسفر( P)

2) عناصر غیرمتحرک (ایستا یا ساکن):
علائم کمبود این عناصر ابتدا در برگهای جوان (برگهای بالایی) اتفاق میافتد زیرا این عناصر نمیتوانند از برگهای پیر پایینی به سوی برگهای جوان بالایی حرکت کنند، که این عناصر عبارتند از کلسیم(Ca) و بُر( B) مولیبدن (Mo) ،منگنز(Mn) ،روی (Zn) ،مس (Cu) آهن (Fe)
عدم رسیدگی به وضعیت تغذیه ای گیاه، سلامتی گیاه، عملکرد و کیفیت محصول را به میزان قابل توجهی کاهش داده و در نتیجه تولیدکننده متضرر میگردد. فهم قواعد تغذیه گیاهان و تشخیص علائم کمبود و بیشبود عناصر غذایی و استفاده از کودهای مناسب، کلیدهای سلامت و سودآوری محصول میباشند که بایستی رعایت شوند.

نقش و علائم کمبود عناصر پر مصرف در درختان میوه:
همانطور که قبلاً اشاره شد عناصری از قبیل: نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم وگوگرد که بیشتر مورد نیاز گیاه میباشند را عناصر پرمصرف میگویند که کمبودشان در گیاه میتواند باعث اختلالاتی در رشد و شکل ظاهری گیاه شود که به بررسی آنها میپردازیم:
1- نقش و علائم کمبود نیتروژن:(N)
این عنصر برای تولید اسیدهای آمینه و پروتئین لازم است و مهمترین عامل رشد محسوب میشود. به عبارتی چون ازت جزء مهمی از مولکول کلروفیل را تشکیل میدهد، بنابراین اولین علایم ظهور کمبود ازت، رنگ پریدگی برگها میباشد. برگها معمولاً به رنگ سبز مایل به زرد و زرد روشن در می آیند که به علت عدم تشکیل کلروفیل میباشد. در اواخر رشد رنگ زرد، قرمز و بنفش مایل به قرمز مشاهده میشود که در نتیجه ی تشکیل رنگ آنتوسیانین است. در کمبود ازت برگها کوچک، ساقه و شاخه ها لاغر میشوند و معمولاً با زاویه کوچکی نسبت به ساقه اصلی می ایستند و شاخه های جانبی کمی تشکیل می شود، زردی در بر گهای پیر (پایینی) زودتر ظاهر میشود.

لازم به ذکر است که کودهای ازته به دو صورت میتواند به خاک اضافه شود:
1) به صورت آلی: مثل کودهای دامی، پودر استخوان و خون خشک و برگهای پوسیده
۲) به صورت معدنی: مثل کودهای شیمیایی از قبیل نیترات آمونیوم، فسفات آمونیوم، اوره.

2- نقش و علائم کمبود فسفر:(P)
این عنصر در تلقیح گلها، رشد ریشه، انتقال انرژی و همچنین تنظیم خواص ژنتیکی گیاه نقش دارد. در بعضی جهات کمبود ازت و فسفر با هم شباهت دارند. رشد قسمت هوائی و ریشه در هر دو کند یا متوقف میشود و همچنین برگها کوتاه، باریک و نازک میشوند و رشد طولی گیاه عمودی بوده و ساقه های جانبی به ندرت ظاهر می شود. تعداد برگ و شاخه ها محدود شده و ممکن است جوانه های کناری به خواب بروند یا بمیرند. ظهور شکوفه و جوانه های برگی کم شده و در نتیجه میزان محصول (دانه و میوه) نیزکاهش مییابد ولی در هنگام کمبود فسفر رنگ برگها سبز تیره، کدر مایل به آبی با ته رنگ برنزی یا بنفش است و رنگ میو هها سبز و ممکن است به شدت رنگی شده باشند، گوشت میوه نرم و شیره میوه خیلی ترش و خاصیت انباری آن نیز کم میشود. یک علامت مهم دیگر، کوتولگی و کوتاه ماندن گیاهان است به این صورت که گیاهان دچار کمبود فسفر، اغلب با گیاهان جوان اشتباه گرفته میشوند و در بر گهای پیرتر تحت شرایط حاد کمبود، رگبر گها به شکل مشبک و قهوه ای رنگ پریده در میآید.

3- نقش و علائم کمبود پتاسیم:(K)
این عنصر برای سنتز و انتقال مواد مغذی در گیاه لازم بوده و در رفع آثار سوء عدم تعادل بعضی از عناصر غذایی گیاه در خاک کمک میکند و همچنین در تنظیم فعالیت جذب آب موثر میباشد.
نقش پتاسیم در درختان میوه به قرار زیر میباشد:
مقاومت گیاهان را در برابر کم آبی و خطرات سرمازدگی افزایش میدهد ، مقاومت گیاهان را در برابر آفات و بیماریها از جمله آتشک گلابی و شانکر مرکبات افزایش میدهد ،کیفیت و خاصیت انبارداری محصولات باغی را افزایش میدهد ، شدت نور را کنترل و عمل فتوسنتز را تشدید میکند و راندمان آب آبیاری را افزایش میدهد.
اهم کودهای محتوی پتاسیم عبارتند از:
1) سولفات پتاسیم
2) کلرید پتاسیم : مقدار پتاسیم موجود در کلرید پتاسیم 60 درصد بوده و مصرف این کود در خاکهای شور و یا آبهای آبیاری که میزان کلر آنها از 3 میلی اکی والانت در لیتر ( 100 میلی لیتر در لیتر) بالاتر باشد و بعضی از درختان میوه ی حساس به کلر نظیر مرکبات توصیه نمیگردد.
3) نیترات پتاسیم
4) سولفات پتاسیم منیزیم: این کود به صورت معدنی بوده و به دو صورت گرانوله و دانه ریز قابل تولید میباشد.مصرف این کود عمدتاً برای با غهای مرکبات و انگور به میزان 200 الی 500 کیلوگرم در هکتار و به صورت سرک و یا قبل از کاشت قابل توصیه است. مصرف کودهای محتوی پتاسیم در باغهای میوه ترجیحاً به صورت چالکود پیشنهاد میشود.

4- نقش و علائم کمبود کلسیم:(Ca)
این عنصر در پایداری دیواره سلولی، توسعه سلول و فرایندهای داخلی، پایداری غشاهای سلولی، تعادل کاتیون و آنیون، فعال کننده برخی آنزیمها و همچنین تنظیم فشار اسمزی نقش دارد. کمبود آن باعث تجزیه دیوار سلولی و خشکیدگی برگها میشود. لازم به ذکر است که کلسیم در توسعه ریشه نقش داشته و از صدمات ناشی از تنشهای سرمازدگی جلوگیری میکند.علائم کمبود در حاشیة بر گها بیشتر از نقاط دیگر برگ دیده میشود و در نتیجه باعث تغییر شکل برگ به صورت فنجانی رو به پائین می شود این علامت تا نقاط اتصال برگ به دمبرگ گسترش مییابد، اما بر گها نمی افتند بلکه فقط لکه های بافت نکروتیک شده در نوک دمبرگ ایجاد میشود و همچنین حاشیه برگ نامنظم و پاره پاره میشود.
برای افزایش کیفیت، افزایش مدت زمان انبارداری محصولات باغی و کاهش بیمار یهای فیزیولوژیکی محلول پاشی کلسیم انجام میشود که میتوان از کلرورکلسیم به (Cacl )مقدار 10 تا 30 کیلوگرم در هزار لیتر آب استفاده کرد.

5- نقش و علائم کمبود منیزیم(Mg):
منیزیم تنها جزء معدنی مولکول کلروفیل است. منیزیم در ساخته شدن روغن در گیاه دخالت داشته و باعث تنظیم جذب فسفر در گیاه می شود و نیز در تولید هیدروکربنها و مواد قندی موثر است. منیزیم انتقال دهنده فسفر به دانه گیاهان است و همچنین فعال کننده آنزیمهای دی هیدروژناز و د ی کربوکسیلاز است و در تنفس سلولی اهمیت حیاتی دارد. این عنصر فعال کننده آنزیمها و در اعمال اکسیداسیون و احیاء در گیاه نقش دارد و عامل جداسازی مولکول اکسیژن در فتوسنتز است. از نشانه های کمبود آن در گیاه، زردی بین رگبر گها میباشد و نشانه های کمبود ابتدا در برگهای پیر مشاهده میشود و در صورت کمبود شدید، برگها شروع به ریزش میکنند. این عنصر در خاک سریع شسته شده و از دسترس گیاه خارج میشود که برای رفع این کمبود از کربنات و سولفات منیزیم استفاده میشود.
محلول پاشی سولفات منیزیم دو تا پنج مرتبه برای رفع کمبود در درختان میوه لازم و ضروری است. اولین محلول پاشی در اوایل خرداد و مراحل بعدی با دو هفته فاصله از هم انجام میگیرد، میزان مصرف 2 تا ۵ کیلوگرم در 1000 لیتر آب میباشد. محلول پاشی منیزیم در مرکبات، انگور و سیب برای جلوگیری از کلروز برگ موثر است.

6- نقش و علائم کمبود گوگرد:(S)
این عنصر در تولید پروتئین و بعضی از اسیدهای آمینه موثر است. بو و مزه برخی از محصولات باغی و زراعی (مثل سیر، پیاز و خردل) مربوط به گوگرد است. مهمترین علامت کمبود این عنصر در گیاه رشد ناقص و رنگ پریدگی میباشد. کمبود گوگرد در پار ه ای از گیاهان نشانه هایی شبیه به کلروز ناشی ازکمبود نیتروژن ایجاد میکند که مربوط به کمبود پروتئین در گیاه است، با این وجود در کمبود گوگرد، زرد شدن به صورت یکنواخت در سرتاسر گیاه حتی در بر گهای جوان وجود دارد. اغلب در اثر کمبود این عنصر سطح پائینی بر گها و دمبرگها به رنگ قرمز مایل به صورتی در می آید گاهی در اثر شدت کمبود، علایم به صورت قهو های یا لکه های نکروتیک ظاهر میشود و همچنین دمبر گها و بر گها اغلب عمودی، پیچ خورده و شکننده میشود. ساقه های گیاهان مبتلا کوتاهتر و نازکتر از معمول و چوبی میشوند، سطح برگ کوچک و تعداد برگها نیزکم، تعداد و وزن میو ه ها نیزکاهش مییابد. برای مثال در هلو برگهای جوان در اثر کمبود این عنصر، زرد و برگهای پیر بدشکل و کج و معوج میشوند، جوانه های انتهائی رشد نکرده و در نتیجه شاخه های جانبی نیز رشد نمی کنند و برگهای روی این شاخه ها در اثر شدت کمبود، کمی قرمز و پس از این مرحله خزان میکنند. گوگرد را میتوان به صورت سوپر فسفات معمول (نه سوپر فسفات تریپل) سولفات آمونیوم و گل گوگرد و یا سولفات کلسیم به خاک افزود.

علائم کمبود عناصر کم مصرف (Microelements)در درختان میوه:
همانطور که قبلاً اشاره شد عناصری چون آهن، منگنز، روی، مس، بُر، مولیبدن و کلر که به مقدار بسیار کم مورد نیاز گیاه میباشند را عناصر کم مصرف میگویند ولی با اینکه این عنصر به مقدار کم برای گیاه لازم است ولی همین مقدار کم برای فعالیتهای گیاهی لازم و ضروری است و کمبود این عناصر در گیاه میتواند باعث اختلالاتی در رشد و شکل ظاهری گیاه شود.

1-نقش و علائم کمبود آهن:(Fe)
این عنصر در تولید مولکول کلروفیل و همچنین در فعالیتهای انتقال انرژی نقش دارد. آهن یکی از عناصر ضروری برای رشد نهایی درختان میوه میباشد و در صورت کمبود آن در سلو لهای برگ، سبزینه (کلروفیل) به مقدار کافی تولید نمیشود و برگها رنگ پریده به نظر میرسند. زردی برگ شکل خاصی از کمبود آهن است که در کشور ما به فراوانی دیده میشود. به عبارتی کمبود آهن باعث کاهش غلظت کلروفیل و دیگر رنگریز ه های گیاهی نظیر کاروتن و گزانتوفیل در سلول میشود که در نهایت فتوسنتز شدیداً کاهش یافته و بصورت کلروز (زردی) ظاهر میشود و چون آهن قابلیت تحرک کمی در گیاه دارد معمولاً علائم کمبود در برگهای جوان (بالایی) دیده میشود و رنگ پریدگی معمولاً بین رگبرگها بوده و خود رگبرگها سبز باقی میمانند و در برخی موارد مثل درخت گلابی برگها سفید رنگ میشود.
برای رفع کلروز محلول پاشی آهن کلاته یا سولفات آهن به تعداد دو یا چند بار در طول فصل رشد توصیه میشود. در درختان میوه اولین محلول پاشی چهار هفته پس از گل دهی و سه هفته پس از اولین محلول پاشی میباشد مقدار مصرف بر اساس توصیه شرکتهای سازنده و دستورالعمل الصاقی روی بسته محصول میباشد.

2- نقش و علائم کمبود منگنز:(Mn)
این عنصر برای تولید کلروفیل و در نتیجه فتوسنتز مؤثر میباشد. نقش منگنز در گیاه مشارکت آن در سیستمهای ترکیبی است. منگنز در واکنشهای انتقال الکترون و در تولید کلروفیل نقش دارد.
منگنز همانند آهن عنصری غیر متحرک در گیاه است و علائم کمبود آن ابتدا در برگهای جوان درخت ظاهر میشود. مهمترین نشانه کمبود منگنز، کلروز بین برگها میباشد که معمولاً تمام قسمتهای بالای درخت را فرا میگیرد، رشد درخت نیز کاهش یافته و در بعضی مواقع درختان به صورت کوتاه باقی میمانند. بر خلاف کمبود آهن در کمبود این عنصر، قسمت نوک و حاشیه برگهای درخت به صورت سبز باقی میمانند.
از کودهای مهم منگنز میتوان به سولفات منگنز اشاره نمود که هم به صورت خاکی و هم محلول پاشی به کار میرود که بهتر است این کود به صورت خاکی به میزان 100 گرم برای هر درخت در سایه انداز مصرف گردد. همچنین برای رفع این کمبود به ازای هر هکتار 5 کیلوگرم کلات منگنز در 1000 لیتر آب به صورت تؤام جهت رفع کامل کمبود مصرف گردد.

3- نقش و علائم کمبود روی :(Zn)
این عنصر، عنصر مهمی در فعالیت بسیاری از آنزیمها از جمله ایندول استیک اسید (عامل رشد) و تریپتوفان میباشد. روی در بسیاری از سیستمهای آنزیمی گیاه نقش کاتالیزوری فعال کننده و یا ساختمانی دارد و در ساخته شدن و تجزیه پروتئینهای گیاه دخیل است. کمبود روی در گیاه عمدتا از بر گهای جوان به صورت ریز برگی، کچلی و کوچک شدن میان گر ه های سرشاخه شروع میشود. در اثر کمبود این عنصر علاوه بر اینکه رشد برگ کم میشود، برگها قبل از موقع می ریزند، تعداد جوانه کمتری تشکیل شده و بیشتر آنها شکوفا نمیشود. همچنین مقدار اکسین در دمگلها کم شده، ممکن است گلها قبل از باز شدن بریزند، پوست درختان دچار کمبود، سخت و شکننده میشود. خسارت عمده کمبود این عنصر علاوه بر ریز شدن میوه ها، ریزش قبل از رسیدن آنها است بطوریکه گاهی تا 80 درصد میوه ها می ریزند.
کمبود این عنصر بیشتر در خاکهای شنی، آهکی و قلیایی به علت pH بالای خاک مشاهده میشود. در درختان اولین علائم کمبود روی در زمان گلدهی ظاهر میشود. شاخه ها نرم و نازک شده و فاصله میانگره ها کم میشود، برگها در انتها موج دار شده و اندازه آنها کاهش می یابد. به طوری که برگها ی انتهایی شاخه به صورت روشن در می آید، بدین ترتیب کمبود این عنصر سبب جارویی شدن انتهای شاخه ها، کچلی و ایجاد ریز برگی میشود.(Roset ) برای جبران کمبود روی در درختان میوه از سولفات روی به صورت محلول پاشی در زمان متورم شدن جوانه یا پس از ریزش گلبر گها به میزان 2 تا 3 کیلوگرم در 1000 لیتر آب استفاده میشود، محلول پاشی سولفات روی برای درختان هسته دار مثل هلو، زردآلو و گلابی در پائیز زمانی که بر گها سبز است نتیجه بهتری دارد.

4- نقش و علائم کمبود مس :(Cu)
این عنصر در تولید کلروپلاست، فعالیتهای آنزیمی و همچنین در واکنشهای انتقال الکترون سهیم می باشد. کمبود مس در درختان میوه با پلاسیدگی بر گهای انتهایی و ریزش آنها مشخص میشود. از کودهای مهم مس میتوان به سولفات مس (کات کبود) اشاره نمود که به دو صورت خاکی و محلول پاشی به کار میرود که بهترین زمان محلول پاشی مس در درختان میوه هنگام متورم شدن جوانه ها در بهار است چون اگر روی میوه سیب و گلابی پاشیده شود باعث زنگارآن میشود. سولفات مس به روش خاکی هر 2 الی 3 سال یکبار به میزان50 تا 100 گرم در 1000 لیتر آب برای هر درخت در سایه انداز در فصل پائیز و زمستان مصرف شود و همچنین این کود به صورت محلول پاشی با غلظت 5/0درصد مورد استفاده قرار می گیرد.

5- نقش و علائم کمبود بُر:(B)
این عنصر برای رشد نوک ساقه و ریشه (مریستم انتهایی) لازم و ضروری است. بُر نقش عمده ای در فعالیتهای حیاتی گیاه دارد و در تقسیم سلولی بافت ها، تشکیل جوانه های برگ و گل، ترمیم بافتهای آوندی، متابولیسم قند و مواد هیدروکربن دار و انتقال آنها، تنظیم مقدار آب و هدایت آن در سلول، انتقال کلسیم در گیاه و تنظیم نسبت کلسیم به پتاسیم در بافتهای گیاهی، متابولیسم چربی، سنتز پکتین و در تشکیل دیواره سلولی نقش دارد. علائم کمبود بُر در برگ، شاخه، میوه و حتی ریشه درختان دیده میشود. بعلت عدم پویایی و تحرک بُر در گیاه، کمبود آن ابتدا در برگهای جوان و سرشاخه ها بروز مینماید. اولین علامت قابل مشاهده توقف رشد جوانه انتهایی است که بلافاصله پس از آن برگهای جوان سبز کمرنگ شده و این رنگ پریدگی در قاعده برگها بیشتر از نوک برگها میباشد، مرحله بعدی کمبود بُر، سیاه شدن جوانه های رویشی و بافتهای مریستمی، کاهش فاصله میانگره ها، ایجاد حالت کوتولگی یا تراکم و کوچک شدن برگها در سرشاخه میباشد. میوه ها به حد کافی رشد نکرده، بد شکل و دارای گر ه های متعدد شده، زیر پوست میوه بافت چوب پنبه ای ضخیمی تشکیل شده و با توسعه از پوست تا مغز میوه ادامه مییابد. در برخی از ارقام وقتی کمبود بُر همراه با کمبود کلسیم باشد، میوه در بعضی قسمتها ترک بر می دارد. در کمبودهای خفیف سطح میوه پوشیده از شکاف ریز شده که ظاهر میوه را به رنگ حنایی در می آورد.به طور کلی به علت نقش این عنصر در فرایند تشکیل میوه، کمبود آن سبب رشد و نمو ضعیف پرچم ها، کاهش دوره گرده افشانی موثر و در نتیجه کاهش تشکیل میوه میشود. میو ه ها قبل از رسیدن می ریزند و در زیر پوست میوه لکه های آبگز، قهوه ای، چوب پنبه ای و گوشت میوه ها تلخ، بدمزه و پوک میشود.
همانطور که قبلاً هم اشاره شد بُر یکی از مهمترین عناصری است که در جوانه زدن دانه گرده تشکیل میوه و انتقال مواد فتوسنتزی به محل مصرف نقش دارد. بر در درختان میوههای خزا ندار و هسته دار برای تشکیل میوه، افزایش عملکرد وکاهش بعضی از بیمار یها مثل آتشک گلابی موثر است. کمبود بُر در درختان میوه باعث باد زدگی گلهای گلابی، کاهش تشکیل میوه، نکروزه شدن پوست تنه درخت سیب، ایجاد لک ههای چوب پنبه ای و ترکیدن میو ه ها و تنه درخت میشود. بهترین زمان محلول پاشی بُر در درختان میوه هنگام متورم شدن جوانه در اوایل بهار با غلظت ۵ کیلوگرم اسید بوریک در 1000 لیتر آب میباشد.

6- نقش و علائم کمبود مولیبیدن:
این عنصر در تولید آنزیمهای مربوط به مصرف نیتروژن در گیاه و همچنین در تبدیل نیتراتها به اسید آمینه نقش دارد.
این عنصر در افزایش عملکرد و کیفیت محصول و همچنین بر روی جذب عناصر دیگر توسط گیاه نقش دارد. مولیبیدن تنها عنصری است که کمبود آن موقعی دیده میشود که زیر ۶ باشد، افزودن مقداری آهک میتواند مشکل را حل کند. علائم pH آهک در خاک کم و کمبود این عنصر کمتر در شکل ظاهری گیاه قابل مشاهده میباشد و تا حدودی مشابه علائم کمبود ازت میباشد.
از کودهای مهم مولیبدن میتوان به مولیبدات آمونیوم، مولیبدات پتاسیم، مولیبدات سدیم و تری اکسید مولیبدن اشاره نمود. مولیبدات آمونیوم، مولیبدات پتاسیم به میزان 500گرم در هکتار به صورت خاکی مصرف میگردد که برای یکنواختی در پخش میتوان با کودهای NPKمخلوط و مصرف نمود.


کوددهی:
میزان عناصر غذایی موجود در خاک بستگی به ساختمان و بافت خاک، سوابق کشت و کار و عملیات انجام شده بر روی آن دارد. خاکها در اثر تداوم برداشت محصول، از نظر مواد معدنی و عناصر غذایی فقیر میشوند و نیاز به کود پیدا میکنند که برای جبران آن، میتوان طی یک برنامه زمانبندی مشخص اقدام به استفاده از کودهای مختلف شیمیایی، حیوانی و گیاهی نمود. هدف از زمانبندی مصرف کود، به دست آوردن بهینه ترین واکنش گیاه به کود میباشد.
مقدار و زمان مصرف کود دو عامل بنیادین برای کاربرد بهینه کودهای شیمیایی و افزایش بازده مصرفی آنها است. بدیهی است که مقدار کود مصرفی، بر اساس مقدار عناصر غذایی موجود در خاک، میزان جذب عناصر توسط گیاه و نیاز گیاه در طول دوره رشد تعیین میگردد.
با کاهش غلظت عناصر غذایی در خاک، مقدار کود مصرفی افزایش مییابد، لیکن دریافت عناصر غذایی به وسیله گیاهان، نمایانگر جذب توسط همه ریشه هایی است که در قسمتهای کود داده شده و کود داده نشده گسترش یافته اند.
عناصر غذایی موجود در کودها به روشهای مختلفی چون پخش در خاک، برگ پاشی (Foliar application) ، و کود آبیاری(Fertigation)در اختیار گیاهان گذاشته میشوند هر چند تلاش میشود که عناصر غذایی در توده خاک رویین یکنواخت توزیع شود ولی در عمل چنین نبوده و غلظت آنها میتواند در هر نقطه از خاک متفاوت باشد. بدین ترتیب پخش صحیح کود، برای یکسان کردن غلظت عناصر غذایی در محلول خاک به منظور دستیابی به عملکرد بهینه و افزایش بازده آنها ضروری است. با آنکه کودهای شیمیایی مهمترین منبع تامین عناصر غذایی گیاه هستند استفاده بجا و بهینه از آنها در حصول نتیجه مورد نظر، حفظ نظام اکولوژی محیط و تضمین سلامت مصرف کنندگان تولیدات کشاورزی نقش اساسی دارند. بی شک تشخیص کمبود عناصر غذایی مورد نیاز گیاه در مصرف بهینه و به موقع آن نقشی دو چندان دارد.

خلاصه مطالب:
تغذیه بهینه گیاه، شرط اصلی بهبود کمی وکیفی محصول است.
نشانه های کمبود گاهی مشابه بوده و همچنین عوامل دیگری چون تغییرات دما، استفاده از سموم، حشرات، باد و دیگر عوامل طبیعی نشانه هایی را از خود به جای میگذارند که مشابه علائم کمبود است. به همین دلیل، تشخیص و معالجه کمبود عناصر غذایی از روی علائم ظاهری باید با احتیاط و به وسیله کارشناسان با تجربه انجام گیرد.
در تغذیه گیاه نه تنها باید هر عنصر به اندازه کافی در دسترس آن قرار گیرد بلکه ایجاد تعادل و رعایت نسبت میان همه عناصر غذایی از اهمیت بسزایی برخوردار است. زیرا در حالت عدم تعادل تغذیه ای، با افزودن مقداری از عناصر غذایی نه تنها افزایش عملکردی رخ نمیدهد بلکه اختلالاتی در رشد گیاه ایجاد میکند که نهایتاً منجر به افت محصول میشود.
قابلیت استفاده یا حلالیت برخی از عناصر غذایی نیز با افزایش PHکاهش می یابد.
تأمین احتیاجات غذایی گیاه تحت کنترل زارع یا باغ دار است چه بسا شناخت عناصر مورد نیاز گیاه، نقش این عناصر در طول دوره رشدی گیاه وهمچنین چگونگی تشخیص کمبود و بیشبود (مسمومیت) در صورت بروز، از روی علائم ظاهری میتواند کشاورز را در رسیدن به هدف ارزشمندش یاری کند.
خاکها در اثر تداوم برداشت محصول، از نظر مواد معدنی و عناصر غذایی فقیر میشوند و نیاز به کود پیدا میکنند که برای جبران آن، میتوان طی یک برنامه زمانبندی مشخص اقدام به استفاده از کودهای مختلف شیمیایی، حیوانی و گیاهی نمود.

اطلاعیه نوبت دوم سمپاشی خوشه خوار انگور

نوبت دوم سمپاشی علیه کرم خوشه خوار انگور در باغات شهر ملکان از ۶/۴/۹۱ لغایت ۱۲/۴/۹۱ اعلام میگردد                 واحد حفظ نباتات

عکس حشره کامل سن گندم ماده

عکس حشره کامل سن نر

عکس حشره کامل سن نر

بیولوژی ملخ کوهاندار تاغ(Dericorys Albidula

بیولوژی ملخ کوهاندار تاغ(Dericorys Albidula)

1. ملخ كوهاندار تاغ                                                                Dericorys  Albidula

Orthoptera Acrididae 

 

ملخ كوهاندار تاغ                                                                Dericorys  Albidula

Orthoptera Acrididae 

 

 

ملخ كوهاندارتاغ ازجمله آفات مهم تاغ زارهاي استان خراسان مي باشد كه در  سال هاي اخيردرمناطق تاغ كاري با جمعيت هاي متفاوت و بعضاً به صورت طغياني بروزنموده است. اين ملخ ازجمله ملخ هاي منوفاژ بوده كه فقط ازتاغ تغذيه نموده وطبق بررسيهاي انجام شده زراعتهاي كشت شده درمجاورت تاغ زارها هيچ كدام مورد حمله اين ملخ قرارنگرفته است.

 

دامنه انتشار آفت :

علاوه بركشورمان ايران در بيشتركشورها يي كه شرايط آب و هوايي براي زندگي اين آفت فراهم مي باشد. اين آفت باجمعيتهاي متفاوت ديده مي شود از جمله كشور هاي عراق,عربستان, كويت, سوريه, مصر, الجزاير, افغانستان, روسيه وپاكستان در استان خراسان نيز در اكثر مناطق             تاغ كاري شهرستانهاي سبزوار , قاين ,خواف و گناباد ملخ كوهاندار تاغ ديده مي شود.

 

شكل شناسي آفت :

رنگ عمومي حشره كامل ملخ زرد رنگ با لكه هاي قهوه اي پراكنده بر روي سطح بالپوشها, پشت سينه برجستگي زياد داشته و شبيه كوهان مي باشد كه علت نامگذاري آن نيز به همين علت مي باشد. طول بدن در ماده ها 61-54 ميليمتر و درنرها49-43 ميليمترمي باشد. طول شاخك درماده ها15 و در نرها13 ميليمتر, تعداد بند شاخك 26 بند و طول ملخ تا انتهاي بال 75 ميليمتر و در نرها 53 ميليمتر مي باشد. بين چشم ها 5/1 برابر عريض تر از ناحيه جلوئي بين شاخك ها بوده و بالپوش ها طويل و طول آن 7 تا6 برابر عرض آن مي باشد. رگبالها در قاعده بال متراكم ولي در قسمت انتهاي بال پراكنده مي باشد.

ران پاهاي عقب خيلي باريك و قلمي است , ساق پاي عقب خميدگي مشخص دارد و ناحيه پشتي خارجي ساق درماده ها داراي 22خار و در نرها20خار به صورت دو  رديفه مي باشد.

طرح پيش سينه سه گوش و به قسمت نوك آن عريض ترشده است, ميان قفسه سينه پهن و سطح آنراخالهاي پراكنده اي پو شانده است قطعات پهلويي قفسه سينه چهار گوش و قسمت مياني آن زرد رنگ يا خاكستري مي باشد. سرسفيد رنگ, گونه ها صورتي و شيار زيرچشمي سياه متمايل به آبي, شاخكها زرد روشن, بالپوش چرمي، مات و تيره مي باشد. درقسمت پايه بالپوش                                             قهوه اي رنگ است. بال زيري براق , زرد متمايل به سبز است كه داراي رگبالهاي تيره تري مي باشد طرح پشتي ران پاي عقب با دو تا سه لكه ي سياه, قسمت داخلي سفيد و يا  زرد با نقاط آبي رنگ ساق پاهاي عقب در قسمت پايه آن سفيد و قسمت خارجي آن نيز سفيد رنگ ولي در قسمت داخلي آبي رنگ است.

ملخ هاي ماده داري دستگاه تخم ريز بوده كه ازچهار قلاب هم اندازه درست شده كه داخل خاك به صورت مته عمل كرده و باحفرخاك سوراخي را در آن ايجاد و تخمگذاري صورت مي پذيرد. ملخ كوهاندار تاغ 5 سن پورگي بوده كه سنين پورگي از روي اندازه بدن و تعداد بندهاي شاخك و رشد بال مثل ساير گونه هاي ملخ مشخص مي گردد. به طوريكه در سن اول پورگي تعداد بند شاخك 13عدد و آثاربال درملخ ديده نمي شود. درسن دوم پورگي تعداد بند شاخك بين 17-15 عدد و جوانه بال به زحمت ديده مي شود.

درسن سوم پورگي تعداد بند شاخك ها 17 تا 22 عدد و بال رشد مختصري دارد.

در سن چهارم تعداد بند شاخك ها 25 عدد و بال رشد كافي داشته و از طول                   پشت سينه تجاوز مي كند. در سن پنجم تعداد بند شاخكها 26 عدد و طول بالها بيشتر از pronotum مي باشد.

 

مشخصات كپسول تخم :

كپسول خميده و ديواره هاي خارجي آن از ماسه تشكيل شده است. طول آن از42 تا 54 ميليمتروضخامت كپسول 5/0تا 6/1 ميليمتر قطر دارد تعداد تخم داخل كپسول بين 26-18 عدد       مي باشد. تخمها به صورت منظم دركپسول تخم قرار گرفته كه ابتدا تخمها سفيد رنگ و بعد زرد متمايل كرم مي گردند. اطراف پوسته تخم را يك پرده مشبك بسيار نازك كه از خصوصيات بارز اين گونه مي باشد , مي پوشاند. طول تخم بين 5/7-8/6 ميليمتر و قطر آن بين 7/1-4/1 ميليمتر است. بررسي هاي صورت گرفته نشان مي دهد كه ملخ ها تخم هاي خود را درداخل كپسول تخم در       سايه انداز تاغها در زمينهاي نرم و ماسه اي تاغ ها به صورت منفرد قرار مي دهند.

 

زيست شناسي آفت :

اين گونه هم مانند ساير ملخ ها جزء حشرات با دگرديسي ناقص بوده  و داراي مراحل تخم, پوره و حشره كامل مي باشند. خروج پوره ها ازتخم همزمان با شروع فعاليت گياه ميزبان درمنطقه مي باشد كه معمولاً در منطقه سبزوار (روداب) از اواخر اسفند ماه تا اوايل فروردين                       صورت مي گيرد.

پوره هاي ملخ پس از تفريخ تخم به دليل اينكه مقداري ازمحتويات تخم در دستگاه گوارش آنها وجود دارد نياز به تغذيه ندارند. پوره هاي سن يك درموقع خروج به صورت دستجات چند صد عددي ديده مي شود به طوري كه افراد اين دستجات در مواقع گرم روز خود برروي  زمين مناطق آلوده و يا بر روي  شاخه ها وقسمت هاي سبز تاغ رسانيده و از آن شروع به تغذيه مي كنند.

پس از حدود10 روز به سن دوم پورگي رفته و در اين سن نيز حالت دسته جمعي خود را حفظ كرده و روي درختان آلوده يا روي زمين به صورت لكه هايي با تعداد زياد در مواقع خنك روز ديده مي شند . اين دستجات پوره ها در زمان احساس خطر  تغيير مكان داده و به محل ها و يا بر روي درختان ديگر پراكنده مي شوند. در اين سن رنگ پوره ها خاكستري با لكه هاي تيره مي باشد. طول اين دوره نيز حدوداً 10 روز مي باشد.پس از  اين دوره پوره ها به طور دسته جمعي يا انفرادي تغيير جلد داده و اين تغيير جلد بيشتر در ساعات گرم روز صورت مي گيرد و سپس به سن سوم پورگي  مي روند. در اين سن به علت بزرگتر بودن پوره ها دستجات واضح تر بوده و از فاصله هاي دور مناطق آلوده به خوبي ديده مي شوند. در اين سن پورگي تغذيه شديدتر شده و در زير تاغ هاي مورد حمله فضولات پوره همراه با شاخه هايي كه در اثر خوردگي يك قسمت از آنها توسط ملخ قطع شده و ريزش نموده اند‏‎، ديده مي شوند.

درختان آلوده به رنگ زرد ليمويي از دور به خوبي تشخيص داده مي شوند. دوره پورگي اين حشره طبق مطالعات صورت گرفته 50-60 بوده و پوره هاي سن آخر به طور انبوه بر روي درختان آلوده جمع شده و در پاره اي ازمواقع به علت تراكم پوره ها شاخه خميدگي يافته و در چنين حالتي درخت به كلي سبزي خود را از دست داده و خشك به نظر مي رسد. تغذيه در قبل و بعد از هر تغيير جلد به حداقل مي رسد. ولي در فاصله دو تغيير جلد تغذيه شديد تر بوده وعلاوه براين ميزان شدت تغذيه نيزدرطول روزيكسان نبوده و در طي روز در صبح و عصركه بدن در مجاورت اشعه خورشيد قرار مي گيرد نيز زيادتر مي باشد . طبق مطالعات انجام شده  رسيدن درجه حرارت بدن به ميزان معين  در افزايش تغذيه مؤثر مي باشد.

دراينجا ذكراين نكته لازم است كه اين ملخها اصولاً جزء ملخ هايي كه تشكيل دستجات مهاجر را مي دهند از قبيل ملخ صحرائي و يا مراكشي نبوده  بلكه دستجات مورد اشاره فقط در اثر تراكم و انبوهي افراد بر روي درختان ميزبان به وجود مي آيند و درآنها رفتارهاي خاص ملخ هاي مهاجر ديده نمي شود. درختان مورد آسيب درصورتي كه از سلامت كافي برخوردار بوده و يا در شرايط خوب بارندگي قرارگرفته باشند مجدداً تجديد حيات نموده وسبزشده ولي متاسفانه پس از هجوم وحمله دستجات ملخ قسمت سبز توليد شده مورد تغذيه قرار گرفته و مجدداً عاري ازسبزينه مي شوند. اين عمل ممكن است درطول زندگي ملخ چندين بار تكرارشود و به همين دليل به علت شرايط سخت محيطي درخت ها مورد حمله خشك مي شوند.

تخمگذاري ملخ ها در ساعات خنك روز مخصوصاً بين ساعت 7-5 بعد از ظهر صورت                 مي گيرد حشره ماده با فرو بردن تمامي شكم در محل هاي شني و ماسه اي در داخل حفره اي          كه با قلاب هاي انتهاي بدن خود ايجاد مي كند  كپسولي از خاك در همان محل درست كرده                       و تخم ها را در داخل اين كپسول قرار مي دهد. بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد كه دوره زندگي ملخ بسيار طولاني و معمولاً حشرات كامل تا اواخر شهريور ماه در تاغزارها ديده مي شوند.

پس از پايان دوره پورگي ملخ هاي كامل مشغول تغذيه و جفت گيري مي شوند كه                   معمولاً از اواسط تيرماه به بعد اين حالت ديده مي شود.

 

كنترل ملخ ها :

در حالا حاضر در كشور ما مبارزه با ملخ كوهاندار تاغ معمولاً به دو  روش شيميايي توسط   اگزوست زني با سم فنيروتيون تكنيكال به ميزان 5/0ليتر در هكتار و محلول پاشي توسط سم مالاتيون به ميزان 5/1-2 ليتر در هكتار بسته به شرايط سني پوره ها انجام مي گيرد. و استفاده از عمليات طعمه پاشي به دليل تك خوار (منوفاژ) بودن آفت كه ترجيحاً از گياه تاغ تغذيه مي كند. در اين مورد اين آفت غير عملي مي باشد. در مورد استفاده از ساير روش هاي مبارزه كه ذيلاً به آنها اشاره مي شود, نياز به انجام طرح هاي تحقيقي مي باشد. كه به نظر م رسد كاري در اين خصوص در استان خراسان صورت نگرفته است.

1-     استفاده از محصولات بيولوژيك مانند انتوموپاتوژنها و نيز تركياتي كه روي فيزيولوژي              حشره تاثير مي گذارد.

2-     استفاده از قارچ ها

3-    جمع آوري پوره هاي سنين بالا توسط كار گران

 استفاده از موش هاي meriones كه كپسول تخم ملخ را به شدت مورد حمله قرا ر                    مي دهند. اين موش خود آفت تاغ بوده وليكن به عنوان يك عامل كنترل كننده مهم در عرصه عمل مي باشد.

 

 

 

منابع مورد استفاده :

 

1-       جزوه اداره كل منابع طبيعي استان خراسان رضوي

2-       فصلنامه آموزشي- ترويجي  هم ولايتي – نگارش دكتر سيد مهدي حسيني – بررسي شرايط زيست محيطي ملخ كوهاندار

3-       مشاهدات صحرائي همكاران حفظ نباتات سبزوار

 

تغذیه در درختان پسته

تبليغات

X

تغذيه :

   به منظور تغذيه صحيح بهتر است نمونه خاك از محل كاشت تهيه و سپس براساس آن كودهاي لازم توصيه شود. دستورالعمل كلي براي اراضي كه خاك آنها از نظر تغذيه‍اي پايين‍تر از حد متوسط باشد، ميزان 300 گرم ازت خالص ، 300 گرم P2O5 و 300 گرم K2O به اضافه 20 كيلو‍گرم كود حيواني پوسيده براي هر نهال قابل توصيه است. لازم به ذكر است كه مقادير فوق به ترتيب از 400 گرم اوره، 800 گرم فسفات آمونيوم و 600 گرم سولفات پتاسيم بدست مي‍ آيد.

 

تغذيه درختان پسته بارور:

   پسته نيز مانند ساير گياهان براي رشد و توليد محصول به 14 عنصر غذايي احتياج دارد. اين 14 عنصر را كه عناصر اصلي نام گرفته‍ اند به دو دسته عناصر پر مصرف و عناصر كم مصرف نقسيم مي نماييم .

   عناصر پر مصرف عبارتند از : ازت (N)، فسفر(P)، پتاسيم(K)، كلسيم(Ca)، منيزيم(mg) و گوگرد(S) و عناصر كم مصرف نيز به ترتيب شامل آهن (Fa)، منگنز(Mn)، كلر(Cl)، بر(B)، ‍مس(Cu)، روي  (Zn)، نيكل(Ni)، موليبدن(Mo)، مي باشند. عناصر‍كربن(C)، هيدروژن(H) و اكسيژن(O)، نيز از عناصر غذايي پر‍مصرف مي‍ باشند چون تامين اوليه و جذب آنها بيشتر از طريق هوا انجام مي‍ شود ، جزتقسيم بندي اوليه ذكر نشده اند. در بعضي از تقسيم بندي‍ها عناصر سديم(Na) و كبالت (Co)و سيليسيوم(Si) را عناصر ندرتاً ضروري (عناصري كه وجودشان به مقدار كم براي رشد برخي از گياهان ضروري است) دانسته‍ اندو مقدار خيلي كم از عناصري مثل يد(I)، فلوئور(F)، برم(Br) ، ‌آلومينيوم (Al)و سلنيوم(Se)  را موجب تحريك رشد گياهان دانسته ولي گويند اگرچه آنها در تغذيه گياه نقشي ندارند اما براي سلامت مصرف‍ كنندگان گياهي (انسان‍ها و دام‍ها) وجودشان به ميزان مناسب در گياهان لازم است.

   مواد غذايي معمولاً به‍ صورت يون‍هاي محلول در آب آبياري و يا با عمل پخشيدگي (Diffusion) از خاك به طرف سطح ريشه‍ ها رفته و جذب مي‍ شود. ممكن است با وجود مواد غذايي به مقدار كافي، علائم ديگري رشد درخت محدود كرده و نشانه‍ هاي بوجود آيد كه با علائم كمبود موادغذايي اشتباه گرفته شود.اين عوامل عبارتند از :

- خشكي خاك يا كمبود رطوبت در آن

- زخم شدن تنه درختان با وسايل مكانيكي

- كاربرد علف‍‍كشها

- تجمع برخي مواد غذايي در شرايط خاص

   براي شناسائي كمبودها در درختان پسته بايد همه شرايط را يكجا و با هم در نظر گرفت . بنابراين كمبودها را در شرايطي فقط از روي علامات ظاهري مي توان تشخيص داد كه ساير احتياجات درخت كاملاً تامين شده باشد.

 

 

شكل 123- زخم شدن تنه

 

شكل 124- اثر سميت نمك بر روي برگ

 

 

عناصر غذايي مختلف :

 

ا زت (N):

   ازت يا نيتروژن يكي از عناصر اصلي مي باشد كه چگونگي رشد و باردهي درختان پسته به ‌آن بستگي دارد. ازت  عنصري غذايي است كه كمبود آن رشد باروري و توليد محصول را محدود مي سازد. اكثر توصيه‍ هاي ‍كودي نيز براساس همين عنصر پايه گذاري شده است. براي توليد هر 300 كيلوگرم محصول پسته خشك در هكتار، بيش از 5/6 كيلوگرم ازت مصرف مي شود. ازت همانند فسفر و پتاسيم داراي نقش ساختاري بوده و عملكرد و همچنين اعمال تنظيمي گياه به عهده آنها مي باشد. اگر نصف كود از ته مورد نياز، هنگام گل دادن يعني تقريباً اواخر اسفند و اوايل فروردين ماه (سال‍هاي عادي ) و نصف ديگر زمان مغز گرفتن  و پر كردن دانه،  اواخر خرداد تا اوايل تيرماه مصرف گردد علاوه بر افزايش ميزان محصول، از ريزش جوانه هاي گل نيز جلوگيري مي نمايد.

 

شكل 125- علائم كمبود ازت

 

   درختان ميوه خزان دار از جمله پسته در زمان خواب زمستانه ازت زيادي جذب نمي نمايند، پس دادن كود از ته به زمين بعد از برداشت محصول (شهريور، مهرماه) به علت آغاز دوره خواب گياه وكند شدن قدرت جذب آن، بازده چنداني ندارد. بهتراست در سال هاي كم بار(off) كودهاي از ته را تا حدود 30 درصد كمتر از سال هاي  پربار (on) مصرف نمود.

 

شكل 126- علائم كمبود ازت همراه با ريزش برگ

 

علائم كمبود ازت :

   كاهش ميزان ازت برگ باعث كاهش محصول، تاخير در برگ دادن وگلدهي، كاهش رشد طولي و قطره‍اي شاخ‍ه ها، قرمز شدن پوست درخت، كوچك و زرد شدن برگ‍ها، قرمز شدن رگبرگ‍ها و دمبرگ‍ها و ريزش برگ قبل از پاييز و خصوصاً زمان رسيدن محصول در درختان پر محصول به صورت توام يا مستقل مشاهده مي شود.

     معمولاٌ در صورت كمبود ازت در اوايل فصل رشد،  برگهاي پايين درخت كم رنگ تر و ريزتر شده و تعداد برگها نيز كاهش يافته و  يا  به  طور كلي رشد  تاج  درخت  كم مي شود.  در صورت ادامه كمبود ريزش برگ هاي پيرتر زودتر از معمول انجام مي شود.

 

 

فسفر :

   فسفر يكي از عناصر اصلي و كليدي در توليد پسته به حساب مي آيد كه در بيشتر اعمال فيزيولوژيكي گياه اهميت دارد از جمله در توليد ATP و آنزيم‍ها.  با وجودي‍‍كه، در بعضي خاك‍ها كودهاي فسفاته به زمين داده نمي شود اما كمبود اين عنصر كمتر مشاهده مي شود. به نظر مي رسد دليل اصلي آن وجود قارچ‍هاي ميكوريزا در اين خاك‍ها باشد كه به جذب فسفر كمك نموده و درختان كمبودي نشان نمي دهند.

علائم كمبود :

   در صورت كمبود فسفر علائمي از قبيل ديربازشدن جوانه ها ، برگ‍هاي سبزرنگ پريده و پيدايش نقطه‍ هاي سوخته با اشكال غير‍يكنواخت، در نزديكي لبه برگ‍هاي مسن‍تر از خود نشان خواهد داد. اين نقاط در طول فصل گسترش يافته تا اينكه تمامي پهنك را فرا گرفته و نهايتاً خشك شده و به زمين مي ريزد.

 

 

شكل 127- علائم كمبود فسفر

 

 

 

پتاسيم (K) :

   پتاسيم در ساخت پروتئين، آنزيم‍ها، اعمال تنظيمي و ارتباط آب و گياه نقش كليدي را ايفا مي كند. پتاسيم باعث تسهيل نفوذ آب در سلول‍هاي گياهي و كنترل كننده عمل باز و بسته شدن روزنه هاي برگ به هنگام تعرق مي باشد. نياز گياه به پتاسيم بسيار زياد است كه در صورت وجود به شكل قابل جذب و محلول در فاز مايع، به راحتي مي‍ تواند آن را جذب‍ كند. چون تحرك پتاسيم‍ در خاك بسيار كم است، لذا تغذيه گياهان ريشه عميق در خاك‍هاي رسي با كودهاي پتاسه كار مشكلي نمي باشد. براي كود دهي به باغات فاقد پتاسيم در خاك‍هاي داراي بافت سنگين و رسي  مي‍ بايد مقادير زيادي از آن را درون شيار كودي ريخته و گرنه درختان پاسخ مناسبي به دريافت كود نخواهند د اد.

 

 

شكل 128- ايجاد شيار كودي پتاسيم

 

   كمبود پتاسيم در باغ‍هاي كه در اراضي سبك و شني احداث مي شوند، نيز وجود دارد و مي ‍‍توان اينگونه باغ‍ها را با مقدار متوسطي كود پتاسه كه هر 2 تا 3 سال به زمين داده مي شود، ترميم  واصلاح نمود. بهتر است مقدار محاسبه شده كود پتاسه در چند نوبت در پاييز يا زمستان به همراه ساير كودهاي زمستانه، اواخر ارديبهشت ماه و قبل از رشد مغز به درختان پسته داده شود.

علائم كمبود :

   علائم كمبود پتاسيم عبارتند از : تغيير رنگ برگ‍ها و پيچيدن حاشيه آنها به سمت بالا. همچنين لبه برگ در قسمت تاخورده به رنگ‍ هاي خاكستري يا مسي در مي‍ آيد. اغلب برگ‍هاي مورد بحث در قسمت‍هاي وسط شاخه‍ ها قرار دارند وهرچه رشد ادامه يابد، شاخه ها كوتاه، كوچك و چند پهلو مي شوند .

 

 

شكل 129- علائم كمبود پتاسيم

 

 

شكل 129- علائم كمبود پتاسيم

 

 

نتايج و فرمول هاي كودي در مورد K,P,N :

    در خاك‍هاي كه از نظر مواد عالي و پتاسيم غني باشند،  ازت و فسفر تاثير معني داري در افزايش محصول داشته و بهترين فرمول كودي 300 گرم از هريك از مواد ازت دار (N) و فسفر (P2O5) به صورت خالص براي هر درخت 600 گرم توصيه  مي شود.  مصرف كود حيواني به تنهايي ميزان محصول را به طور معني داري افزايش مي دهد.

 

 

شكل 130- دادن كود حيواني در چالكود

 

 

شكل 131- كوددهي درختان پسته با استفاده از روش چالكود

 

    بهترين روش مصرف كود‍هاي شيميايي به طريق شياري مي‍ باشد كه دو طرف رديف درختان (و يا هر سال  يك طرف ) در انتهاي سايه  انداز به عرض و عمق 40 سانتي‍متر داده شود. اگر ميزان مواد آلي در خاك زياد باشد مصرف ازت  وP2O5  تا ميزان 300 گرم به هر درخت ميزان عملكرد را افزايش داده و اضافه نمودن مواد فوق به ميزان 600 گرم به هر درخت عملكرد را بطور معني داري كاهش مي دهد.

 

 

عناصر غذايي كم ‍مصرف (Micro elements) :

   استفاده از كودهاي ريز مغذي، از طريق خاك منافع چنداني را در برندارد. براي رفع اين مشكل در دراز مدت و جلوگيري از رسوب عناصر كم ‍مصرف در مجاورت فسفات‍ها و كربنات‍ها در شرايط قليايي و سديمي بودن خاك و آب، بايد ابتدا وضعيت خاك بهبود يافته وخصوصاً خاك متعادل گردد. راه دوم، در‍كوتاه مدت، استفاده از كودهاي ميكرو از طريق محلول‍پاشي مي باشد.

 

روي (Zn) :

   روي (Zn) در عمل گرده افشاني و لقاح و « اكسين» (Auxin) براي رشد سلول‍ها نقش مهمي دارد. در خاك‍هاي قليايي و سديمي و مناطقي ‍كه مانند اغلب نواحي پسته كاري، بارندگي آنها كم است و در خاك‍هاي كربناتي، ميزان روي قابل جذب بسيار پايين است و در اراضي كه خاك سبك و شني دارند كمبود بيشتر مشاهده مي شود. علائم كمبود، خصوصاً در حالت شديد آن، در اويل فصل بروز مي نمايد. اولين تاثير كمبود روي (Zn) تاخير در بازشدن جوانه هاي زايشي و رويشي درخت پسته است،كه گاهي احتمال دارد گلدهي و ظهور برگ‍ها تا يك ماه ديرتر انجام شود. پس از بازشدن جوانه هاي رويشي برگهاي انتهايي كوچك و تغيير رنگ يافته (كلروز) وكوچكشدن ميان‍گره ها به صورت مجموعه اي ريزبرگ و جارويي ظاهر مي شوند.

   در نتيجه عملاً توانايي گياه براي فتوسنتز و ساخت كلروفيل بطور چشمگيري كاهش مي ‍يابد. در صورتي‍كه كمبود برگ‍ها ناچيز باشد، اندازه آنها كوچك‍تر از معمول نبوده اما سطوح رنگ پريده‍اي (كلروزه) بين رگبرگهاي جانبي ديده مي شود. اغلب قسمتي از حاشيه برگ‍‍ها نيز به سمت بالا مي ‍پيچد به طوري كه حاشيه برگ به صورت كاملاً مشخص و مواج ديده مي‍ شود. در موارد كمبود شديد گاهي، سرشاخه‍ ها نيز از نوك به طرف پايين خشك مي شوند .

 

 

شكل 132- علائم كمبود روي

 

   دانه هاي پسته موجود روي درخت و يا شاخه هاي داراي كمبود آشكارا كوچك‍تر و قرمز‍تر از دانه هاي پسته معمولي مي باشند. همچنين كمبود روي با رشد شاخه هاي بدون برگ بدليل عدم وجود جوانه هاي زنده مشخص مي شوند.

 

 

شكل 133- علائم كمبود روي

 

 

شكل 134- علائم كمبود روي

 

   برطرف كردن كمبود روي از طريق خاك با استفاده از منابع معدني سولفات روي (Znso4) امكان پذير است. در اين روش به علت محدود بودن روي د رخاك بهتر است كود را نزديك ريشه قرار داد تا حداكثر امكان جذب براي آن فراهم شود و در صورتي كه سولفات 36 درصد استفاده شود، برحسب سن و اندازه درخت بين 900 تا 2700 گرم سولفات به هر درخت در خاك‍هاي شني، پاسخ خوبي خواهد بود.

   جوانه ‍پاشي روي در شروع و انتهايي فصل خواب درختان با سولفات روي (36 درصد  روي خالص) به ميزان 5/47 كيلوگرم در 1000 ليتر آب يا كلات روي (Zn-EDTA) به ميزان 350/2 كيلوگرم در 1000 ليتر آب كمبود را بخوبي برطرف مي نمايد.

 

آهن (Fe) :

   آهن يكي از بي ‍تحرك‍ترين عناصر درگياهان است به همين علت كمبود آهن (Fe) بيشتر در برگ‍هاي جوان مشاهده مي شود.كمبود آهن در خاك معمولاً به علت نامحلول بودن آن مي باشد. درخاك‍هاي اسيدي و نسبتاً اسيدي، آهن كاملاً محلول است، اما در خاك‍هاي خنثي يا قليايي مثل اكثر مناطق پسته ‍‍كاري ايران، آهن به قدري نامحلول است كه گياه به مقدار كافي نمي تواند آن را جذب نمايد.

   علائم كمبود آهن (Fe) در درختان پسته نيز تقريباً مشابه اكثر درختان ميوه است يعني برگ زرد شده و رگبرگ‍هاي اصلي سبز باقي مي ‍مانند. اگرچه اين زردي در كمبودهاي ناچيز قابل رويت نيست اما رنگ كلي باغ زرد مي شود يكي از علائم كمبود، بروز نقاط سوخته (نكروزه) در سطح برگ مي باشد. معمولاً محصول شاخ‍هاي داراي كمبود كاملاً رشد نكرده يا پوك مي شود. تعداد دانه در خوشه در اين حالت بسيار كم و گاهي به 2 تا 3 عدد مي رسد. كمبود آهن باعث ميشود برگ‍ها به شكل به اصطلاح تيغ ماهي درآيند.

 

 

شكل 135- علائم كمبود آهن در برگ گياه

 

بر(B) :

   بر(B) ممكن است در برگ‍هاي پاييني درخت به مقداري باشد كه در آنها ايجاد مسموميت كند در حالي ‍كه در همان موقع سلول‍هاي مريستمي انتهايي كمبود بر را نشان مي دهند. 

  پيچيدگي و غير مسطح شدن حاشيه برگ‍ها از علائم  بارز كمبود  بر(B) مي باشد.  درابتدا  رشد طبيعي بوده ،  ضخيم و فنجاني مي شوند  نهايتاً ممكن است تمام خوشه هاي گل ريزش كرده يا ميزان پوكي محصول به شدت افزايش يابد. سوختگي حاشيه برگ‍ها از علائم زياد بوده و مسموميت گياه توسط بر(B) مي باشد. كمبود بر سبب كوتاه شدن ميان‍گره ها روي شاخه‍ هاي ضعيف مي‍ شود، برگ‍ها غالباً تابيده، بدشكل، ريز، و در صورت شدت كمبود باعث سرشاخه ميري مي شود.

 

 

شكل 136- علائم كمبود بر

 

 

شكل 137- بيش بود بر

 

   با پاشيددن بر از منبع براكس (11 درصد بر) به صورت سرك در پاييز به ميزان 7/55 تا 5/83 كيلوگرم در هكتار باعث برطرف كردن كمبود بر براي مدت 5-3 سال ميشود، در مصرف كودهاي حاوي بر(B) بايستي بسيار مواظب بود زيرا اندكي بر اضافي مي تواند مسموميت درختان را بدنبال داشته باشد.

 

 

شكل 138- ديگر علائم كمبود بر

 

شكل 138- ديگر علائم كمبود بر

 

 

شكل 139- علائم كمبود بر در كاهش تعداد دانه

 

   بر را مي‍توان با جوانه پاشي هم تامين نمود. جهت اين كار قبل از باز شدن جوانه ها، بر لازم را براي توسعه و رشد گل‍ها تامين كرده و تعداد دانه در خوشه را افزايش يا بهبود بخشيد.

 

منگنز(Mn) :

   در خاك‍هاي مناطق خشك كمبود منگنز ديده مي‍ شود و درخاك‍هاي اسيدي مسوميت آن ايجاد اشكال مي نمايد. بعلت كمي تحرك آن در بافت‍هاي گياهي علائم كمبود را در بافت‍هاي جوان مي توان مشاهده كرد .

 

 

شكل 140- علائم كمبود منگنز در برگ گياه

 

   علائم كمبود آن مانند آهن است با اين تفاوت كه در كمبود منگنز قسمتي از حاشيه سبز باقي مي‍ماند. دادن سولفات منگنز به ميزان 10-8 كيلوگرم در هكتار در اواخر زمستان و در انتهاي سايهنداز در شيار  كودي و به عمق حداقل 30 سانتيمتر مي‍تواند در رفع كمبود آن موثر باشد. استفاده از تركيبات كلاته منگنز (Mn-EDTA)، به علت جانشيني سريع آهن بجاي آن در كلات و افزايش جذب آهن و عدم منگنز معمول نيست.

 

مس (Cu) :

   اين عنصر مانند روي براي گياهان سمي است مگر اينكه غلظت آن بسيار كم باشد.

 

 

شكل 141- علائم كمبود مس

 

   در باغاتي كه به مدت طولاني از كودهاي حيواني و مرغي استفاده كرده اند، ميزان مس موجود در برگ درختان بسيار كم است. علائم كمبود مس در درختان پسته در اواخر تير تا اواسط مرداد ماه شروع مي‍ شود. دركمبود اين عنصر برگ‍هاي تشكيل شده در انتهاي شاخساره بطور تصاعدي كوچك‍تر و گرد‍تر مي شوند. نتيجه آن نكروزه شدن برگ‍هاي جوان انتهاي شاخه است. در اواخر مرداد نوك شاخساره ممكن است پيچيده شده يا خشك شود.

   براي رفع كمبود مس (Cu) مي توان يا كودهاي حاوي آن را به خاك اضافه نموده و يا محلول‍پاشي نمود. محلول پاشي برگ‍ها با كلات مس (Cu-EDTA) با 5/10 درصد مس خالص ميان 250 تا 900 گرم در 1000 ليتر آب، پس از گل دادن در اواخر فروردين ماه تا اوايل ارديبهشت ماه بهترين نتيجه مسموميت را دارد. كاربرد سولفات مس در حد 600 تا 1200 گرم در 1000 ليتر آب در اوايل بهار نيز موفقيت‍ آميز بوده است. در غلظت زياد، مس نيز باعث مسموم شدن گياه شده، ميوه ها حالت ترك خورده و سياه رنگ پيدا مي ‍كند و در روي برگ‍ها نيز نقاط نكروزه قهوه اي رنگ و ريزي مشاهده  مي‍ شود.

 

 

شكل 142- علائم كمبود مس

 

 

شكل 143-علائم بيش بود مس در ميوه

 

 

شكل 144- علائم بيش بود مس در برگ

عکس پوره زنجره در حال تغذیه روی ریشه توسط مهندس خیری از باغات ملکان